Mundur ministra jest ciekawym tematem. Szczególnie ciekawym ze względu na swoją unikatowość, noszony był przecież w danym czasie tylko przez jedną osobę - ministra aktualnie kierującego danym resortem. Mundur taki ewentualnie wykorzystywany był także przez byłych ministrów na zasadzie dożywotniego prawa do munduru i dystynkcji. Mundur ministra jest przynajmniej tak ciekawy jak mundur marszałka, a może nawet bardziej, bo marszałków w służbie czynnej mieliśmy swego czasu dwóch jednocześnie i nigdy nie było limitu ich liczby, a minister zawsze był jeden.
Na stronie tej starałem się przedstawić historię umundurowania najwyżej postawionych osób w górnictwie, czyli ministrów. Minister Górnictwa (lub innego resortu w danym momencie odpowiedzialnego za sprawy górnictwa) miał przewidziane wzory dystynkcji przynależne jedynie temu stanowisku. Unikatowość tych wzorów powoduje, że stają się one wyjątkowo interesujące.
Analizując zdjęcia dostępne z lat pięćdziesiątych i późniejszych, zauważyć można, że mundur ministra nie zawsze wiernie odzwierciedlał wzory przedstawione w przepisach. Na zdjęciach widać kilka różnic, które uznałem za warte przedstawienia.
Możliwe, że różnice te opisane były w przepisach, do których jeszcze nie dotarłem. W przypadku znalezienia takich przepisów, uwzględnię je na stronie.
 |  |  |  |
Ciekawostka: Specjalne dystynkcje przeznaczone dla ministra występowały w czasach PRL także w kolejnictwie, łączności i energetyce, a w ostatnich latach utworzone zostały dla ministra gospodarki wodnej. Minister w resorcie leśnictwa (obecnie środowiska) także posiada swoje dystynkcje.
| 
| 
|
|
|
 |
|
Pierwszym ministrem występującym w mundurze według pierwszego powojennego wzoru z 1950 r. był Ryszard Nieszporek - Minister Górnictwa i Energetyki (1949-1950) oraz Minister Górnictwa (1950-1954).
Najważniejsze elementy munduru uroczystego Generalnego Dyrektora - Ministra, to naszywki szmuklerske z bortami generalskimi oraz motywem liści dębowych i znakiem orła białego na czerwonym tle, oraz borta generalska na czaku. W przepisie z 1950 r. nie było jeszcze wieńca z liści dębowych na czaku ministra. Borty generalskie na naszywkach szmuklerskich estetycznie i logicznie komponowały się z bortą generalską na czaku. Takie właśnie, zgodne z przepisami, wykonanie dystynkcji możemy zaobserwować na załączonych poniżej zdjęciach.
Nie znalazłem zdjęcia potwierdzającego wykonanie młotków na czako w kolorze srebrnym, ale tak są określone w przepisie, więc i tak je przedstawiłem.
Elementy dopełniające mundur Ministra to zielony pióropusz i czarne lampasy.
Mundur uroczysty Ministra:
|
| ||
| 
|  |
Mundur służbowy noszony przez tego Ministra był znacznie ciekawszy niż ten uroczysty ze względu na elementy nieuwzględnione w przepisach z 1950 r. Z tego powodu należy mu się dokładniejsza analiza.
Opis czapek służbowych zamieszczony w przepisie zawierał zdanie:"Dystynkcje na otoku, haftowane na suknie wyłogowym, stosownie do posiadanego stopnia służbowego (rys. 28 do 33)." Wspomniane rysunki przedstawiają patki z marynarki munduru służbowego. W przypadku Generalnego Dyrektora (czyli Ministra) patki zawierają gałązkę liści dębowych oraz skrzyżowane młotki z czterema gwoździami (przy okazji warto przypomnieć, że ten sam symbol, czyli młotki z gwoździami, widnieje na kołnierzach kurtek galowych generalnego dyrektora i generalnych dyrektorów górniczych).
Sposób przeniesienia tych elementów z patki na otok czapki nie jest zdefiniowany i mamy tu pozostawione dość szerokie pole dla dowolności interpretacji. Przyjrzymy się teraz sposobowi wykonania czapki Ministra, którą widać na zdjęciach z epoki. Liście w formie wieńca wyhaftowane są wokół otoku, na którego środku umieszczone są skrzyżowane młotki w wersji z gwoździami. Na rondzie zamiast przepisowego godła górniczego wyhaftowany jest biały orzeł na czerwonym tle. Wzór orła skopiowany został z naszywki szmuklerskiej generalnego Dyrektora. Umieszczenie na czapce dwóch par skrzyżowanych młotków (tych z gwoździami na otoku i tych w wieńcu na rondzie) byłoby oczywista przesadą. W innych resortach ministrowie także posiadali godło państwowe wkomponowane w swoje dystynkcje, więc ruch ten nie był czymś bardzo wyjątkowym.
Patrząc jednak na przepisy z roku 1950, nie ma tam żadnej wzmianki o wykorzystaniu orła na rondzie czapki. Dla wszystkich stopni na rondzie przewidziane jest godło górnicze wykonane z żółtej blachy. W związku z tym druga para młotków nie ma sensu, więc według mnie na otoku powinien znajdować się jedynie wieniec z liści dębowych.
Mundur służbowy Ministra:
|
| ||
|
| 
|  |
Na zamieszczonych poniżej zdjęciach Ministra można też zauważyć brak patek na kołnierzu płaszcza służbowego. Patki równoległoboczne na płaszczu uwzględnione są w przepisach, ale nie widziałem ich na żadnym zdjęciu z tamtych lat.
1950: Minister w biurze (źródło: NAC):
1952: Minister z górnikami (źródło: PKF):
Kolejnym ministrem, którego zdjęcia w mundurze są dostępne, był Franciszek Waniołka - Minister Górnictwa Węglowego (1955-1956) i Minister Górnictwa i Energetyki (1957-1959).
Na zdjęciach z czasów jego urzędowania pojawia się nowy element dystynkcji jakim są borty na rękawach górniczego munduru służbowego. Bort tych nie ma w przepisach z roku 1950. Wzór liści zgodny jest ze wzorem stosowanym w latach 50. na patkach i otoku czapki, tzn. jest on dużo bardziej zbliżony do naturalnego wyglądu gałązek w porównaniu do wzoru z lat 80., który to jest mocno uproszczony i geometryczny.
Nie znalazłem zdjęcia ministra w czapce mundurowej, więc nie wiadomo czy była wykonana w taki sam sposób jak dla ministra Ryszarda Nieszporka, czy w sposób bardziej zgodny z duchem przepisów.
Mundur służbowy Ministra:
| ||
|
| 
| |
1957: Minister na konferencji oraz powiększony szczegół dystynkcji z rękawa (źródło: NAC):
Dla uzupełnienia informacji o stosowaniu bort na rękawach, warto dodać, że generalni dyrektorzy górniczy, zgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami z roku 1950, nie posiadali takich bort. Stan rzeczywisty potwierdzony jest na zdjęciu z tej samej konferencji. Widać na nim osobę w górniczym mundurze służbowym, z lampasami i bez bort na rękawie (przy mundurze wyraźnie widoczne są górnicze guziki):
Czwartym powojennym ministrem górnictwa był Jan Mitręga - długoletni Minister Górnictwa i Energetyki (1959-1974).
Początkowo widzimy na zdjęciach ministra w mundurze uroczystym, w skład którego wchodzi czako z przepisową bortą generalską. Jednakże od roku 1969 pojawia się nowa wersja czaka z wieńcem oraz wizerunkiem orła białego na czerwonej tarczy. Wieniec i orzeł wprowadzone są najprawdopodobniej jako rozwiązanie analogiczne do tego widocznego na opisanej powyżej czapce służbowej ministra.
Zestaw symboli pasuje oczywiście do tych wykorzystanych na naszywce szmuklerskiej.
Na czakach z tego okresu widzimy godła górnicze wyszywane bajorkiem (a nie z blachy jak określone jest to w przepisach z 1950 r.) mają one jednak różną wielkość oraz sposób wykonania wieńca. Na czaku ministra widzimy dość małą wersję godła, możnaby rzec zbliżoną wielkością do godła górniczego z czapki służbowej, z wieńcem wyglądem najbardziej przypominającym wieńce okalające orła na czapkach oficerów Marynarki Wojennej.
Mundur uroczysty Ministra:
|
| |
|
|
| |
Najbardziej interesującym fragmentem munduru służbowego widocznym na zdjęciach tego ministra pochodzących z 1969 r. są borty na rękawach zdobione motywem liści bardzo podobnym do tego wprowadzonego oficjalnie w 1983 r. Widać wyraźną ewolucję liści na bortach munduru służbowego od ich nieformalnego pokazania się na zdjęciach ministra Franciszka Waniołka z roku 1957, aż do ich prawnego usankcjonowania w 1983 r. Borty z 1969 r. graficznie zdecydowanie plasują się pomiędzy tymi dwoma wzorami. Nie są już tak naturalnym przedstawieniem gałązki o niepowtarzalnym układzie liści jak były w latach 50., a są już raczej symbolem liści o bardzo schematycznym i powtarzalnym rysunku.
Patki z roku 1969 również ulegają znacznej metamorfozie. Liście stają się dużo szersze, a cały rysunek gałązki znacznie mniej wiotki. Wszystko dużo bardziej podobne do przepisów z 1983 r. Jedynie młotki pozostają w formie poprzedniej, czyli z 1950 r., skierowane w bok i leżące na tle gałązki (o ile można to stwierdzić na niskiej jakości zdjęciach). W przepisach z 1983 r. młotki są mniejsze, ustawione pionowo i zostają całkowicie wysunięte poza obrys liści.
Niestety ponownie nie udało mi się znaleźć zdjęcia ministra w czapce służbowej, więc i w tym przypadku nie jestem w stanie przedstawić jej wyglądu.
Mundur służbowy Ministra:
| ||
|
patki z 1964 r. (bort z mankietów nie widać na zdjęciu)
patki z 1969 r. borta z 1969 r. | 
| |
Następnym ministrem górnictwa był Jan Kulpiński - Minister Górnictwa i Energetyki (1974-1976) i Minister Górnictwa (1976-1977).
Na zdjęciach widzimy, że minister ten kontynuował tradycje munduru uroczystego zapoczątkowane przez swojego poprzednika. Na czaku widzimy wieniec wykonany w tej samej stylistyce oraz godło górnicze w odrobinę innym wykonaniu, ale ciągle z wieńcem o charakterystycznym, niezgodnym z przepisami układzie liści.
Mundur uroczysty Ministra:
|
|
| |
|
|
| |
Na mundurze tego ministra widzimy niezbyt poprawnie wykonane młotki górnicze. Na kołnierzu kurtki oba młotki mają wystające od góry trzonki, podczas gdy perlik powinien mieć trzonek od góry schowany. Natomiast przyglądając się wyobrażeniu żelazka na czaku, widzimy ścięcie jedynie z jednej strony.
Szóstym powojennym ministrem górnictwa był Włodzimierz Lejczak - Minister Górnictwa (1977-1980).
Mundur uroczysty tego ministra nie różnił się od munduru jego poprzednika. Rysunek liści na czaku oraz tych wokół motków nie wprowadzał żadnych zmian.
Mundur służbowy przynosił natomiast dwie zmiany. Pierwsza, to powrót do kroju liści na bortach umieszczonych na rękawach, do tego z lat pięćdziesiątych, czyli bardziej naturalnego, a nie geometrycznego. Druga zmiana, to brak młotków górniczych na patkach mundurowych. Brak ten jest wyraźnie widoczny na załączonych poniżej zdjęciach.
| ||
|
| 
| |
W tym momencie chciałbym przerwać analizę tych wyjątkowych mundurów jakimi są mundury wykorzystywane przez ministrów górnictwa i zająć się mundurami podsekretarzy i sekretarzy stanu (wiceministrów). W praktyce ich mundury miały czasami bardzo duży związek z tymi przynależnymi tylko ministrom.
Wiceminister Franciszek Wszołek - podsekretarz stanu w Ministerstwie Górnictwa i Energetyki (1964-1969).
Wiceminister występował w mundurze służbowym podsekretarza stanu wykonanym według przepisów z 1983 r. Jedynym zauważalnym odstępstwem była czapka z rozetkami umieszczonymi w przerwie wężyka wypełniającego na wysokość cały otok. Zgodnie z przepisami wężyk powinien być ciągły i węższy, pozwalający na umieszczenie rozetek poniżej na otoku.
 | ||
  | 
| |
Wiceminister Jerzy Markowski - sekretarz stanu w Ministerstwie Przemysłu i Handlu (1995-1996), podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki (1997).
Na dostępnych fotografiach widać, że wiceminister wykorzystywał dystynkcje przynależne ministrowi. Miało to miejsce zarówno w przypadku munduru służbowego, jak i uroczystego. Dystynkcje wykonane były zgodnie z przepisem z 1983 r., związku z czym orzeł występował na naszywkach szmuklerskich bez korony. Hafty wykonane były prawdopodobnie około 1995 r., jednak bardziej aktualnego wzoru orła w tym czasie w przepisach nie było.
Zgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami (z 1983 r.), stopień Generalnego dyrektora górnictwa przysługiwał Ministrowi Górnictwa i Energetyki (lub innemu ministrowi zajmującemu się górnictwem), podsekretarzom stanu, kierownikom urzędów centralnych i dyrektorom generalnym w Ministerstwie Górnictwa i Energetyki. Jednakże istniały dwa osobne wzory dystynkcji Generalnego dyrektora górnictwa: dystynkcje przynależne ministrowi oraz dystynkcje dla pozostałych stanowisk. W związku z powyższym, wydaje się, że sekretarz stanu powinien raczej korzystać z dystynkcji dla pozostałych urzędników, a nie dla ministra.
Dystynkcje widoczne na mundurach wiceministra:
Dystynkcje wiceministra zgodne z przepisami:
Wiceminister Adam Gawęda - sekretarz stanu w Ministerstwie Energii (2019), sekretarz stanu w Ministerstwie Aktywów Państwowych (2019-2020).
Na fotografiach widać, że wiceminister wykorzystywał historyczne dystynkcje przynależne ministrowi (z czasów PRL). W roku 2019 obowiązywały już przepisy regulujące umundurowanie górnicze z roku 2003. W przepisach tych stopień Generalnego dyrektora górnictwa przysługuje ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, Prezesowi Wyższego Urzędu Górniczego, Głównemu Geologowi Kraju, sekretarzom stanu w ministerstwie właściwym do spraw gospodarki odpowiedzialnym za sprawy górnictwa oraz podsekretarzom stanu w urzędach obsługujących organy administracji rządowej odpowiedzialnym za sprawy górnictwa.
Jednak, w odróżnieniu od poprzednich przepisów, od 2003 r. nie ma już rozróżnienia w dystynkcjach ministra i pozostałych urzędników w stopniu Generalnego dyrektora górnictwa. Wszyscy noszą wężyk generalski z cztery rozetki (bez motywu liści i orła państwowego).
Jak widać na zdjęciach, wiceminister występował w mundurze uroczystym z naszywkami szmuklerskimi z motywem liści oraz orłem i z wieńcem na czaku. Z powodu niedostatecznej jakości dostępnych zdjęć, ciężko określić czy orzeł posiadał koronę, czy był wykonany zgodnie z przepisami z 1983 r., czyli bez korony.
Przepisy z 2003 r. posiadają prawdopodobnie błąd, polegający na pozostawieniu motywu wieńca na czakach oraz otokach czapek służbowych generalnych dyrektorów górnictwa. Poprzednio wieniec przysługiwał jedynie ministrowi w tej randze, teraz zgodnie z przepisami może być noszony także przez wszystkich sekretarzy i podsekretarzy stanu odpowiedzialnych za sprawy górnictwa, Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego oraz Głównego Geologa Kraju.
Dystynkcje widoczne na mundurach wiceministra:
Dystynkcje wiceministra zgodne z przepisami:
Wiceminister Joanna Strzelec-Łobodzińska - podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki (2008-2011).
Na dostępnych fotografiach widać, że wiceminister nosiła mundur uroczysty z dystynkcjami Generalnego dyrektora górnictwa zgodny z przepisami z 2003 r.
Jedyne pytanie dotyczące poprawności dystynkcji skierować można w stronę samych przepisów "mieszających" motyw liści i wężyków generalskich, co poruszane było już kilkakrotnie w tekście powyżej.
Dystynkcje widoczne na mundurze wiceminister (zgodne z przepisami):
Źródła:
Copyright © www.dystynkcje.pl
