lata 50.
Przepisy z roku 1950 zdecydowanie niejednoznaczne opisują sposób umieszczania patek na klapach kołnierza munduru służbowego.
Przedstawione poniżej czarno-białe rysunki pochodzą bezpośrednio z omawianej Uchwały Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1950 r. Na rysunkach tych widać patki przedstawione poziomo, co utrudnia określenie ich poprawnej orientacji w przypadku pionowego umieszczenia ich na kołnierzu kurtki. Chaos spowodowany jest naprzemiennym przedstawieniem bort, czyli pasków ze wzorem przypisanym danej grupie stopni. Na poniższych rysunkach, w przypadku aspirantów, górników i dyrektorów, borty przedstawione są w górnej części patek. Natomiast, w przypadku techników, inżynierów oraz generalnych dyrektorów, w dolnej części.
Rysunki z Uchwały z 1950 r.:
| generalny dyrektor |  | dyrektor |
| inżynier |  | technik |
| górnik |  | aspirant |
Zamieszanie w rysunkach oraz brak opisu ujednoznaczniającego, powodują dwa opisane poniżej stopnie swobody w interpretacji wykonania patek.
1. Umieszczenie borty
Patki wykonywane są zawsze w parach, zawierających dwa symetryczne egzemplarze, przeznaczone do umieszczenia na lewej i prawej klapie kołnierza. W przepisach brak jest określenia po której stronie patki mają znajdować się borty. Oznacza to, że można wykonać patki z bortami po zewnętrznej stronie patek jak i po wewnętrznej. Przykładowe rysunki wyjaśniające różnice:
 
górnik borty po zewnętrznej stronie patek |
 
górnik borty po wewnętrznej stronie patek |
 
generalny dyrektor borty po zewnętrznej stronie patek |
 
generalny dyrektor borty po wewnętrznej stronie patek |
2. Orientacja równoległoboków
Drugą opcją jest zamienienie patek lewej i prawej. W większości przypadków patki noszone były w taki sposób, że boczna krawędź równoległoboku przesunięta ku górze znajdowała się po wewnętrznej stronie przyszytych patek. Rozmieszczenie takie było zgodne z linią cięcia kołnierza. Na zdjęciach z epoki widać jednak przypadki odwrotnego rozmieszczenia patek z krawędzią przesunięta ku górze znajdującą się po zewnętrznej stronie. Przykładowe rysunki wyjaśniające różnice:
|
górnik wyższy róg równoległoboku po wewnętrznej stronie patek |
górnik wyższy róg równoległoboku po zewnętrznej stronie patek |
|
generalny dyrektor wyższy róg równoległoboku po wewnętrznej stronie patek |
generalny dyrektor wyższy róg równoległoboku po zewnętrznej stronie patek |
Warto zwrócić uwagę na fakt, że mniej typowe patki z bortami po wewnętrznej stronie, jak i patki z wyższym rogiem równoległoboku po zewnętrznej stronie, to te same patki. Wykonana w ten sposób para patek może być przyszyta na dwa różne sposoby.
To samo dotyczy par patek wykonanych w bardziej standardowy sposób czyli z bortami od zewnątrz w przypadku przyszycia ich górnym rogiem po wewnętrznej stronie. Zamienienie lewej i prawej patki tworzy jeszcze jeden możliwy wzór, który zdecydowałem się pominąć, ze względu na brak jego występowania na zdjęciach z tamtych lat.
Wszystkie te różnice spowodowane były najprawdopodobniej zamianą orientacji niektórych wzorów patek zamieszczonych w Uchwale z 1950 roku. Spoglądając na początkowy oryginalny projekt polskich mundurów górniczych przygotowany przez dyr. inż. Stanisława Majewskiego, jak i na końcowy projekt Uchwały, zauważymy, że rysunki pozycjonowane były w sposób jednolity, zawsze z bortą przy górnej krawędzi patki.
Rysunki z projektu Uchwały z 1950 r.:
| generalny dyrektor |  | dyrektor |
| inżynier |  | technik |
| górnik |  | aspirant |
Rysunki z projektu dyr. inż. Stanisława Majewskiego prawdopodobnie z 1949 r.:
W projekcie tym różnym rodzajom górnictwa przypisane były różne kolory tła patek. To samo dotyczyło tła naszywek szmuklerskich na mundurach uroczystych. Kolory przypisane zostały w projekcie w następujący sposób:
Jak wiadomo rozróżnienie rodzajów górnictwa poprzez kolory patek i naszywek nie zostało przyjęte w praktyce. Jedynym wyjątkiem były mundury uczniów i studentów oraz pracowników naukowych, które to wyróżniały się zielonymi patkami i takimiż otokami na czapkach (przepisy z roku 1954).
3. Umieszczenie rozetek
Wracając do przepisów z roku 1950, czytamy w nich:
"Długość patek 8 cm, szerokość 3 cm ... Rozetki umieszcza się na poziomie osi patki, tj. 15 mm od górnej i dolnej krawędzi patki."
W tym przypadku przepisy są całkowicie jednoznaczne i nakazują umieszczenie rozetek z perlikiem i żelazkiem w pionowej linii przebiegającej przez środek patki (w tekście mowa jest o poziomej osi patki ze względu na poziome przedstawienie patek na załączonych w przepisie wzorach).
Takie rozmieszczenie rozetek jest zgodne z pierwotnym zamysłem przedstawionym w projekcie Stanisława Majewskiego (patrz rysunek powyżej).
W ten sposób dochodzimy do trzeciej różnicy występującej w sposobie wykonywania patek w latach pięćdziesiątych. Na zdjęciach z epoki najczęściej widzimy rozetki umieszczone na środku wolego pola patki, czyli poza polem zajętym przez haftowany wzór borty. Możliwe, że takie wpinanie rozetek podyktowane było chęcią podniesienia czytelności dystynkcji z nienachodzącymi na siebie jej elementami. Przepisy regulują jednak tę sprawę jasno i nakazują wpinanie rozetek wzdłuż środkowej osi patki. Przykładowe rysunki wyjaśniające różnice:
|
górnik rozetki na środku patki (przepisowe) |
 
górnik rozetki na środku wolnego pola patki |
 
dyrektor rozetki na środku patki (przepisowe) |
 
dyrektor rozetki na środku wolnego pola patki |
Różne sposoby wykonywania oraz umieszczania patek na mundurach służbowych zilustrowane są wspaniale na poniższym zdjęciu pochodzącym z 1950 roku.
Górnicy siedzący w pierwszym rzędzie, licząc od prawej:
1. górnik - patki z bortą po wewnętrznej stronie; rozetki na środku pustego pola patek,
2. górnik - patki z bortą po zewnętrznej stronie; rozetki na środku pustego pola patek,
4. górnik - patki z bortą po zewnętrznej stronie; rozetki na środku patek zachodzące na bortę,
5. górnik - patki z bortą po wewnętrznej stronie; rozetki na środku patek zachodzące na bortę,
Górnicy siedzący w piątym rzędzie, licząc od prawej:
1. generalny dyrektor górniczy - patki z bortą po wewnętrznej stronie,
2. generalny dyrektor górniczy - patki z bortą po zewnętrznej stronie,
Analizując dokładniej powyższe zdjęcie można na nim znaleźć jeszcze kilku górników z nietypowymi patkami z bortami umieszczonymi po wewnętrznej stronie.
Poniższe zdjęcie z 1951 roku przedstawia generalnego dyrektora górniczego z patkami o wyższych rogach równoległoboków po zewnętrznej stronie.
Dodatkowe dwa zdjęcia przedstawiające wyraźnie patki z rozetkami umieszczonymi na ich środku i zachodzącymi na borty:
Obie przedstawione niejednoznaczności (umieszczenie borty oraz orientacja równoległoboków) usunięte zostały w przepisach z 1983 roku, w których to oprócz wzorów samych patek, możemy także znaleźć wzory ich rozmieszczenia na marynarce.
Umieszczenie rozetek na środku patki podtrzymane zostało w tekście przepisów, jednak dokładne wzory przedstawione na rysunkach temu przeczą. Na rysunkach rozetki nie nachodzą na borty.
Podsumowując, niejednoznaczność przepisów dalej pozostała faktem (choć w ograniczonym zakresie), ale patki wykonywane były już w jeden spójny sposób.
Na stronach omawiających przepisy z roku 1950 zdecydowałem się przedstawić dystynkcje w sposób możliwie jak najbardziej zgodny z ich wymaganiami. Z tego powodu rozetki umieściłem pośrodku patek, a nie pośrodku pustego pola.
Tam gdzie przepisy pozostawiały dowolność, zdecydowałem się na wzór najczęściej widniejący na zdjęciach z tamtych czasów, czyli patki z bortami umieszczonymi po zewnętrznej stronie, a wyższymi rogami od wewnątrz.
Omawiając nieścisłości przepisów wydanych w 1950 r. warto może jeszcze wspomnieć o podobnej sytuacji dotyczącej bort na czakach. Czaka górnicze w latach 50. określane były w przepisach jako kołpaki. W opisach ich także znalazły się błędy polegające na obróceniu kartek z rysunkami bort o 180 stopni.
Rysunki z projektu Uchwały z 1950 r.:
Borta technika górniczego podpisana jako Rys. 16 jest obrócona o 180 stopni.
Rysunki z Uchwały z 1950 r.:
Borta technika górniczego podpisana jako Rys. 16 jest umieszczona prawidłowo, ale tym razem
borta dyrektora górniczego podpisana jako Rys. 14 jest obrócona o 180 stopni.
Dla ułatwienia obserwacji poniższy rysunek przedstawia pokolorowane i prawidłowo zorientowane borty:
Copyright © www.dystynkcje.pl
